W niektórych spółkach z o.o. wspólnicy decydują się na równy podział udziałów. Klasyczna sytuacja występuje, gdy w spółce funkcjonuje dwóch wspólników i każdy z nich ma 50% udziałów. W takich przypadkach nierzadko może dojść do wystąpienia tzw. deadlocku, czyli pata (impasu) decyzyjnego w spółce. Wspólnicy nie są wtedy w stanie podjąć uchwały, najczęściej z powodu równego podziału głosów (jeden ze wspólników głosuje „za”, a drugi „przeciw”, przy równej wadze każdego głosu).
Wbrew pozorom – nie są to sytuacje, które występują tylko w dużych spółkach lub przy wielomilionowych decyzjach. Paty decyzyjne zdarzają się także w zwykłych, rodzinnych, spółkach i mogą dotyczyć chociażby decyzji o zobowiązaniu wspólników do dopłat, decyzji o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki czy decyzji o zmianie siedziby. Jak więc zabezpieczyć się przed skutkami wystąpienia w spółce deadlocku?
Czym jest klauzula anti-deadlock w umowie spółki z o.o.?
Klauzula anti-deadlock to grupa postanowień wpisanych do umowy spółki, które określają:
Do takiego decyzyjnego impasu dochodzi najczęściej przy konflikcie wspólników lub sprzecznych interesach wspólników w kwestii, nad którą wspólnicy głosują. Można wyobrazić sobie, że jednemu wspólnikowi zależy na dokapitalizowaniu spółki dopłatami, kredytem, czy podwyższeniem kapitału zakładowego z uwagi na plany inwestycyjne czy rozwojowe, a drugiemu wspólnikowi wręcz przeciwnie – zależy na utrzymaniu status quo i nienarażaniu spółki na obciążenia czy ryzyko finansowe w danym momencie. W takim wypadku często jeden wspólnik będzie głosował „za” (np. podwyższeniem kapitału), a drugi „przeciw”.
Celem klauzuli anti-deadlock jest więc ostateczne umożliwienie spółce „pójścia do przodu” i podjęcia decyzji (najczęściej uchwały wspólników) mimo impasu decyzyjnego, który wystąpił w rezultacie równości głosów.
Jakie mechanizmy może przewidywać klauzula anti-deadlock?
Deadlock nie jest pojęciem zdefiniowanym w polskim prawie, a w Kodeksie spółek handlowych nie ma wprost postanowień, które regulowałyby deadlock. Zatem wszystkie regulacje związane z deadlockiem i wpisane do umowy spółki są efektem zasady swobody umów.
Klauzula anti-deadlock może więc przybrać różną formę. Najczęściej spotykane rozwiązania ujmowane w ramach klauzuli anti-deadlock dzielą się na:
Niezależnie od wybranego mechanizmu, najistotniejsze jest zdefiniowanie w umowie spółki kiedy należy uznać, że faktycznie doszło do deadlocku (tj. jakie zdarzenia muszą wystąpić, aby można było uznać, że wystąpił impas decyzyjny, który uprawnia do uruchomienia procedury anti-deadlock). Najczęściej umowa spółki będzie wymagała np. zwołania kolejnego zgromadzenia wspólników i ponownej próby podjęcia uchwały lub też przeprowadzenia mediacji przy udziale zewnętrznego arbitra czy prawnika. Dopiero nierozwiązanie pata decyzyjnego pomimo przeprowadzenia takiej „procedury naprawczej” będzie uprawniało do skorzystania z klauzuli anti-deadlock.
Czy można przyznać decydujący głos wspólnikowi w ramach klauzuli anti-deadlock?
Można. Jednym z popularniejszych mechanizmów klauzuli anti-deadlock, który pozwala zachować dotychczasową strukturę udziałową w spółce, w jednocześnie umożliwić podjęcie decyzji, jest przyznanie jednemu ze wspólników decydującego głosu w danej sprawie.
Technicznie, można np. zastrzec w umowie spółki, że dla uchwał dotyczących określonych zagadnień (np. zaciągania kredytu czy pożyczki na kwotę powyżej 100.000 zł) głos jednego, imiennie wskazanego, wspólnika, jest głosem decydującym. Takie zastrzeżenie może przybrać formę szczególnych korzyści dla wspólnika (art. 159 KSH).
Alternatywnie, można skorzystać z możliwości uprzywilejowania udziałów danego wspólnika co do głosu w zakresie konkretnych spraw (np. odwołania czy powołania członków zarządu spółki, czy podwyższania kapitału zakładowego spółki). W takiej sytuacji, przy głosowaniu w wymienionych sprawach, każdy głos uprzywilejowanego wspólnika będzie liczył się podwójnie lub potrójnie (w zależności od tego jak „mocno” został uprzywilejowany).
Roussian roulette – czyli wyjście jednego wspólnika ze spółki
Mechanizm Roussian roulette w ramach klauzuli anti-deadlock polega na doprowadzeniu do wyjścia ze spółki jednego ze wspólników objętych impasem decyzyjnym. Jest to zatem skuteczna metoda w ramach klauzuli anti-deadlock, prowadząca jednak do zmiany struktury udziałowej spółki z o.o. W efekcie bowiem jej zastosowania jeden ze wspólników musi opuścić spółkę.
Mechanizm Roussian roulette przebiega w trzech krokach:
Należy pamiętać, że w Russian roulette wspólnik będący inicjatorem tego mechanizmu (tj. zgłaszający, że chce z niego skorzystać) nie wie, czy ostatecznie to on będzie kupującym udziały drugiego wspólnika, czy też sprzedającym swoje udziały. Z tego powodu jest on zmuszony zaproponować uczciwą, rynkową cenę za udziały.
Texas shoot-out – czyli wyjście jednego wspólnika ze spółki
Mechanizm Texas shoot-out w założeniu, podobnie jak Russian roulette, ma za zadanie doprowadzić do wyeliminowania ze spółki jednego ze wspólników objętych impasem decyzyjnym.
Mechanizm Texas shoot-out przebiega w trzech krokach:
Klauzula anti-deadlock – ważne postanowienia w przypadku równości udziałów
Jeżeli planujemy, że w naszej spółce z o.o. udziały będą podzielone pomiędzy wspólników równo, warto wprowadzić do umowy spółki mechanizm anti-deadlock. W przeciwnym razie, jeżeli wystąpi w spółce impas decyzyjny, wspólnicy nie będą dysponowali praktycznymi narzędziami, aby taki pat zakończyć.
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest jedną z najpopularniejszych form działalności gospodarczej w Polsce. Wspólnicy, zarząd, kapitał zakładowy – to pojęcia, które przewijają się w tym temacie nieustannie. Czym więc jest kapitał zakładowy oraz ile powinien wynosić? Gdzie zarejestrować spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością? Czym różni się zarząd od wspólnika?
Spółki handlowe dzielą się na te, które są oparte na indywidualnym wkładzie i zaangażowaniu wspólników (osobowe) i te, w których największe znaczenie ma wkład pieniężny (spółki kapitałowe).
Wspólnicy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością stanowią jeden z jej najbardziej istotnych elementów – w końcu to dzięki nim spółka powstaje. W pierwszej kolejności zawierają oni umowę spółki (obowiązkowo w formie aktu notarialnego, chyba że korzystają z systemu S24) i w konsekwencji uzyskują szereg uprawnień, ale też obowiązków, związanych z funkcjonowaniem spółki.
