Majątek spółki z o.o. jest prawnie odrębny od majątku wspólników. Nie jest możliwe wypłacenie środków z konta spółki w dowolnym momencie i niezależnie od wysokości kwoty. Prawo przewiduje jednak kilka legalnych ścieżek przekazania pieniędzy na rzecz wspólnika – a wybór właściwej metody zależy od tego, czy chodzi o regularne wynagrodzenie czy jednorazowy podział zysku.
Czym jest dywidenda i kiedy można ją wypłacić?
Dywidenda to podstawowy sposób podziału zysku pomiędzy wspólników. Wypłata dywidendy wymaga podjęcia przez zgromadzenie wspólników uchwały o podziale zysku, poprzedzonej zatwierdzeniem rocznego sprawozdania finansowego. Wysokość kwoty przeznaczonej do podziału ustala się w oparciu o zysk za ostatni rok obrotowy (powiększony o niepodzielone zyski z lat ubiegłych oraz o kapitały rezerwowe utworzone z zysku, którymi w tym celu można dysponować).
Uchwała określa też tzw. dzień dywidendy, czyli datę, na którą ustala się krąg uprawnionych wspólników, oraz termin wypłaty. Jeśli umowa spółki nie stanowi inaczej, dywidendę wypłaca się proporcjonalnie do liczby posiadanych udziałów.
Jak wynika z powyższego, dywidenda jest wypłacana raz w roku, co może ograniczać jej przydatność do bieżącego finansowania potrzeb wspólnika.
Czy można wypłacić zaliczkę na dywidendę w trakcie roku obrotowego?
Pod pewnymi warunkami spółka może wypłacić wspólnikowi zaliczkę na poczet przewidywanej dywidendy – i to jeszcze przed zamknięciem roku obrotowego. Aby to było możliwe, muszą być spełnione trzy warunki:
Istnieje jednak ograniczenie dotyczące wysokości takiej zaliczki. Otóż nie może ona przekroczyć połowy zysku osiągniętego od końca poprzedniego roku obrotowego (powiększonego o kapitały rezerwowe utworzone z zysku, którymi w celu wypłaty zaliczek może dysponować zarząd), pomniejszonego o niepokryte straty i udziały własne. Dodatkowo, zaliczka ma charakter tymczasowy – jeśli na koniec roku okaże się, że spółka nie osiągnęła zysku uzasadniającego jej wypłatę, wspólnik może być zobowiązany do jej zwrotu.
Regularne wypłaty ze spółki z o.o. pomimo braku zysku – art. 176 KSH
Kodeks spółek handlowych wprowadza możliwość regularnego wynagradzania wspólnika w sytuacji, gdy umowa spółki zobowiązuje go do spełniania powtarzających się świadczeń niepienieżnych, wskazując jednocześnie rodzaj i zakres tych świadczeń (art. 176 KSH). Chodzi np. o sytuację dostarczania spółce określonego towaru, udostępnienia jej maszyn lub pomieszczeń. Co ważne – świadczenia powinny mieć charakter okresowy, a nie stały lub powtarzający się.
W sytuacji o której mowa w art. 176 KSH osiągnięcie zysku przez spółkę nie jest istotne. Z kolei przysługujące wspólnikowi roszczenie o wypłatę tego świadczenia jest zupełnie niezależne od prawa wspólnika do udziału w zysku spółki.
Regularne wypłaty ze spółki z o.o. pomimo braku zysku – umowa cywilnoprawna
Wspólnik może otrzymywać też zapłatę od spółki na „klasycznych” zasadach. Możliwe jest np. świadczenie przez wspólnika usług na rzecz spółki na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło czy umowy o współpracy w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej. Wybór konkretnej formy współpracy powinien być dostosowany do rzeczywistego charakteru wykonywanych czynności.
Każda z wyżej opisanych ścieżek posiada odrębne wymogi formalne, a ich niedochowanie (na przykład wypłata zaliczki bez odpowiedniego postanowienia w umowie spółki) może skutkować obowiązkiem zwrotu wypłaconych środków. Przed podjęciem decyzji o sposobie uzyskania finansowania warto sprawdzić, czy umowa spółki w ogóle przewiduje wybrany mechanizm, a w razie potrzeby rozważyć jej zmianę.
Udziałami w spółce z o.o. zasadniczo można dość swobodnie obracać. W kontekście zbywania takich udziałów, najczęstszym przypadkiem jest ich sprzedaż. Udziały można także np. zastawić albo darować. Jednakże przed każdą tego typu transakcją należy zbadać, czy przepisy prawa lub umowa spółki nie przewidują w tym zakresie ograniczeń.
Umowa spółki, jakkolwiek niezbędna do samego jej powołania, często nie rozwiązuje problemów, które pojawiają się dopiero wtedy, gdy biznes zaczyna się rozwijać. Konflikt między wspólnikami, odejście jednego z założycieli spółki, czy działanie na szkodę spółki przez któregokolwiek ze wspólników, to sytuacje, w których odpowiednio skonstruowana umowa wspólników (Shareholders’ Agreement czy SHA) oszczędza miesięcy sporów. Umowa wspólników nie jest obowiązkowym dokumentem, ale w przypadku spółek z szybkim potencjałem wzrostowym lub spółek, w których kluczową rolę odgrywa jeden lub dwóch wspólników (lub członków zarządu) albo też spółek z dużą dysproporcją udziałów pomiędzy poszczególnymi wspólnikami warto rozważyć jej podpisanie obok samej umowy spółki.
Wspólnicy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością stanowią jeden z jej najbardziej istotnych elementów – w końcu to dzięki nim spółka powstaje. W pierwszej kolejności zawierają oni umowę spółki (obowiązkowo w formie aktu notarialnego, chyba że korzystają z systemu S24) i w konsekwencji uzyskują szereg uprawnień, ale też obowiązków, związanych z funkcjonowaniem spółki.
