Udziałami w spółce z o.o. zasadniczo można dość swobodnie obracać. W kontekście zbywania takich udziałów, najczęstszym przypadkiem jest ich sprzedaż. Udziały można także np. zastawić albo darować. Jednakże przed każdą tego typu transakcją należy zbadać, czy przepisy prawa lub umowa spółki nie przewidują w tym zakresie ograniczeń.
Czy umowa spółki może ograniczać zbywanie udziałów w sp. z o.o.?
Podstawowym ograniczeniem wspólnika w zbywaniu udziałów bywa sama umowa spółki. Zgodnie z art. 182 KSH, istnieje możliwość zastosowania w umowie spółki takiego mechanizmu, który zobowiąże wspólnika do uzyskania wcześniejszej zgody spółki na zbycie (lub zastawienie) jego udziałów. Jeśli w umowie spółki nie określono inaczej, zgody takiej udziela zarząd. Z praktyki wynika jednak, że umowy spółek z o.o. najczęściej wymagają udzielenia takiej zgody przez zgromadzenie wspólników.
Czym jest prawo pierwszeństwa i prawo pierwokupu udziałów w sp. z o.o.?
Wspomniany powyżej art. 182 KSH pozwala wprowadzić także inne mechanizmy ograniczające swobodę rozporządzania udziałami.
Relatywnie często spotykane jest prawo pierwszeństwa nabycia udziałów, zastrzeżone na rzecz pozostałych wspólników. Co to oznacza? Wspólnik planujący zbyć swoje udziały musi w pierwszej kolejności poinformować spółkę o planowanej transakcji. Pozostali wspólnicy mają określony czas (np. 2 tygodnie czy 1 miesiąc) na skorzystanie z prawa pierwszeństwa. Słowem, mogą oświadczyć że w takiej sytuacji chcą te udziały nabyć (w takim wypadku wspólnik zbywający udziały nie ma możliwości zaoferowania tych udziałów osobie trzeciej – musi sprzedać je zainteresowanym wspólnikom). Oczywiście jest to bardzo pobieżny opis mechanizmu pierwszeństwa nabycia udziałów; zwykle wiąże się to z szeregiem dodatkowych wymogów wskazanych w umowie spółki.
Ze względu na bardziej wymagający charakter, prawo pierwokupu udziałów przez pozostałych wspólników stosowane jest dość rzadko. W swoim zamyśle jest ono zbliżone do prawa pierwszeństwa w tym sensie, że wprowadza kontrolę pozostałych wspólników nad zbyciem udziałów osobie trzeciej. Główna różnica polega na tym, że w wypadku pierwokupu wspólnik musi podpisać z potencjalnym nabywcą u notariusza najpierw warunkową umowę sprzedaży udziałów (udziały będą mogły być finalnie sprzedane pod warunkiem, że pozostali wspólnicy nie skorzystają z prawa pierwokupu). Następnie informuje on o tym spółkę, a pozostali wspólnicy mają możliwość skorzystania ze swojego prawa pierwokupu. Jeżeli skorzystają – to oni stają się właścicielami udziałów, a nie osoba trzecia, która podpisała umowę warunkową.
Co oznacza “drag along”, “tag along” i lock-up przy sprzedaży udziałów w sp. z o.o.?
W zależności od konkretnych potrzeb wspólników zawiązujących spółkę, jej umowa może wprowadzać szczególne mechanizmy dotyczące zbywania udziałów. Choć nie są one uregulowane wprost w przepisach prawa, to dość powszechnie funkcjonują na rynku. Przykładem może być mechanizm drag along, (pozwalający większościowemu wspólnikowi zmusić mniejszościowych do sprzedaży ich udziałów w przypadku sprzedaży własnych udziałów przez wspólnika większościowego), tag along, (pozwalający mniejszościowym wspólnikom na dołączenie do sprzedaży udziałów większościowego wspólnika), czy np. lock-up (zakaz zbycia udziałów przez określony czas).
W wypadku spółki z o.o. możliwości ograniczania obrotu udziałami są dość szerokie. Dlatego planując taką transakcję, w pierwszej kolejności należy zapoznać się dokładnie z brzmieniem umowy spółki. W większości przypadków będzie ona przewidywała jakieś postanowienia, dotyczące zasad lub ograniczeń w sprzedaży udziałów.
