Posiadanie prawomocnego wyroku przeciwko spółce, która została wykreślona z KRS, wcale nie musi oznaczać utraty szansy na spłatę długu. Wbrew pozorom, wykreślenie z rejestru KRS nie zawsze jest równoznaczne z tym, że podmiot w ogóle przestał istnieć. Często taka informacja oznacza jedynie, że podmiot kontynuuje działalność, ale w innej formie prawnej (czyli przekształcił się). W takiej sytuacji egzekucja może być równie skuteczna.
Jakie mogą być powody wykreślenia spółki z KRS?
Powodów tych jest wiele: zakończenie postępowania upadłościowego, postępowania likwidacyjnego, połączenie lub podział spółek, sądowe rozwiązanie spółki, czy też po prostu jej przekształcenie (czyli „zmiana” np. spółki jawnej w spółkę z o.o).
W przeciwieństwie np. do likwidacji spółki czy jej sądowego rozwiązania – wykreślenie spółki z KRS z powodu jej przekształcenia w inną spółkę prawa handlowego nie niweczy możliwości prowadzenia egzekucji. Co więcej – jest to możliwe na podstawie tego samego wyroku mimo że wskazuje on jako pozwaną tę spółką, która następnie się przekształciła.
Czy przekształcenie spółki uniemożliwia egzekucję?
Taka egzekucja nadal jest możliwa ze względu na zasadę kontynuacji wynikającą z kodeksu spółek handlowych (art. 553 § 1 KSH). Zgodnie z nią, w przypadku przekształcenia spółki handlowej w inną spółkę handlową, spółce przekształconej (czyli tej nowej) przysługują wszystkie prawa i obowiązki spółki przekształcanej (czyli tej, która zakończyła działalność). Nie jest konieczne formalne „przeniesienie” takich zobowiązań na nowy podmiot.
Mamy tutaj do czynienia z automatycznym przejściem tych praw i obowiązków. Ten automatyzm powoduje, że spółka przekształcona (nowa) jest od razu podmiotem praw i obowiązków jej poprzednika (bez konieczności np. aneksowania umów, dokonania cesji, itp.). W praktyce mamy więc do czynienia prawnie z tym samym podmiotem, działającym tylko po prostu w innej formie prawnej.
Dla wierzyciela oznacza to, że spłaty długów można dochodzić bezpośrednio od spółki powstałej w wyniku przekształcenia (czyli tej nowej). Prawnie traktujemy ją bowiem jako automatycznego kontynuatora działalności poprzednika.
Jak w praktyce działania dochodzenie zapłaty od spółki przekształconej?
Skoro wiadomo już, że przekształcenie nie zwalnia spółki z jej długów istniejących przed tym zdarzeniem, pozostaje pytanie: jak w praktyce skutecznie wyegzekwować swój wyrok? Sąd Najwyższy wskazał praktyczne wskazówki jak należy postępować, w zależności od tego na jakim etapie postępowania doszło do przekształcenia spółki (uchwała SN z 29.11.2017 III CZP 68/17).
Należy wyróżnić 3 sytuacje:
- Przekształcenie nastąpiło przed wydaniem tytułu egzekucyjnego (wyroku)
Jeśli sprawa sądowa o zapłatę wciąż trwa, sąd powinien uwzględnić nowy stan prawny i wydać wyrok wskazujący zaktualizowane dane dłużnika (czyli w wyroku wskazać dane nowej spółki – przekształconej).
- Przekształcenie nastąpiło po wydaniu tytułu egzekucyjnego (wyroku), ale przed nadaniem mu klauzuli wykonalności
W takiej sytuacji sąd powinien uwzględnić nową formę prawną spółki przekształconej bezpośrednio w klauzuli wykonalności. Oznacza to, że wyrok pozostaje niezmieniony (wydany jest na „starą” spółkę), ale już klauzula wykonalności wskazuje „nową” spółkę jako właściwego dłużnika.
- Przekształcenie nastąpiło po nadaniu wyrokowi klauzuli wykonalności (wierzyciel ma już wyrok z klauzulą na ”stary” podmiot)
Taki dokument nadal stanowi pełnoprawną podstawę do prowadzenia egzekucji przeciwko spółce przekształconej. Wierzyciel nie powinien w takiej sytuacji wnioskować do sądu o nadanie nowej klauzuli, ze względu na opisaną wcześniej zasadę kontynuacji. We wniosku egzekucyjnym warto jedynie powołać się na informacje z KRS, potwierdzające fakt przekształcenia spółki (taka informacja jest widoczna nawet w skróconym odpisie KRSu).
Jak poprawnie określić, kiedy doszło do przekształcenia?
Niezmiernie istotne jest więc prawidłowe ustalenie, kiedy do przekształcenia spółki, będącej dłużnikiem, doszło. Kodeks spółek handlowych jasno wskazuje, że dniem przekształcenia jest dzień wpisu spółki przekształconej (czyli nowej) do rejestru. To właśnie ta data, widniejąca w odpisach z KRS, jest kluczowa do oceny, który z trzech opisanych wyżej scenariuszy będzie miał zastosowanie w konkretnej sprawie.
Co należy wskazać we wniosku egzekucyjnym do komornika, aby zapewnić wszczęcie postępowania egzekucyjnego?
Bardzo istotną kwestią jest wyraźne zaznaczenie we wniosku egzekucyjnym faktu, że doszło do przekształcenia spółki. Tożsamość podmiotową spółki przekształcanej i spółki przekształconej należy udowodnić powołując się na informacje znajdujące się w KRS. Dobrą praktyką jest przy tym oznaczenie jako dłużnika spółki po przekształceniu, wskazując dodatkowo, jej poprzednią formę prawną (np. dłużnik: ABC sp. z o.o., dawniej: ABC sp. j.) Pomocniczo, warto również podkreślić identyczność numerów NIP i REGON obu spółek (w przypadku przekształcenia oba te numery pozostają bowiem niezmienne).
Zatem, wykreślenie dłużnika (spółki) z KRS nie jest równoznaczne niemożliwością egzekucji. W sytuacji, gdy przyczyną jest przekształcenie spółki, egzekucja z dużym prawdopodobieństwem będzie się toczyć bez przeszkód.
autorką artykułu jest prawniczka – Patrycja Kiszka
