Często mówi się o głównej konsekwencji bezskutecznej egzekucji przeciwko spółce w postaci obowiązku zapłaty długów z prywatnego majątku członków zarządu (art. 299 KSH). Rzadziej poruszana jest jednak inna, równie istotna kwestia będące efektem kłopotów finansowych spółki: sądowy zakaz prowadzenia działalności gospodarczej nałożony na osoby zarządzające podmiotem.
Aby nałożyć zakaz prowadzenia działalności gospodarczej nie zawsze potrzeba wyroku karnego. Czasami wystarczy, że członek zarządu z własnej winy nie złożył na czas wniosku o upadłość spółki. Prawo upadłościowe przewiduje też kilka innych takich sytuacji. Skutkiem może być zakaz prowadzenia firmy i zasiadania we władzach spółek od roku do nawet 10 lat.
Kiedy sąd może orzec zakaz i co on obejmuje?
Można powiedzieć, że wszystko zaczyna się od niewypłacalności spółki, czyli od momentu, gdy przestaje ona płacić swoje długi lub gdy długi przez dłuższy czas przewyższają wartość jej majątku. Od dnia, w którym spółka stała się niewypłacalna, członkowie zarządu mają 30 dni na złożenie w sądzie wniosku o ogłoszenie jej upadłości. Obowiązek ten spoczywa na każdym członku zarządu osobno.
Samo spóźnienie ze złożeniem wniosku upadłościowego nie uruchomi oczywiście jednak automatycznie sankcji w postaci zakazu prowadzenia firmy. Sąd musi bowiem ustalić, że członek zarządu zawinił (art. 373 ust. 1 Prawa upadłościowego). Jest to więc podstawowy warunek, aby członek zarządu „kwalifikował” się do takiego zakazu. Co jednak w praktyce oznacza „zawinić”? Chodzi zazwyczaj o sytuację, w której taka osoba wiedziała o problemach finansowych spółki, a mimo to nie podjęła działań.
Warto pamiętać, że przy decyzji brane są pod uwagę również skutki spóźnienia. Chodzi głównie o to, czy wartość firmy spadła i jak bardzo stracili na tym wierzyciele. Sądy oddalały już wnioski o zakaz, gdy opóźnienie w złożeniu wniosku co prawda wystąpiło, ale realnie nikomu nie zaszkodziło. Nałożenie zakazu nie jest więc ani automatyczne, ani obowiązkowe: sąd może, lecz nie musi go orzec.
Jeżeli sąd jednak zdecyduje się nałożyć zakaz, może on wówczas trwać od roku do 10 lat. Zakaz nie zawsze będzie jednak dotyczył prowadzenia własnej firmy lub działalności w ramach spółki cywilnej. Może bowiem odnosić się do pełnienia funkcji w spółce (np. w zarządzie, jako prokurent itp.), przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji czy stowarzyszeniu.
Czy zakaz grozi tylko członkom zarządu?
Nie. Co prawda członkowie zarządu stanowią najczęstszą grupę, na którą nakładany jest zakaz z art. 373 Prawa Upadłościowego, lecz nie jest to grupa jedyna.
Zakaz może zostać orzeczony także wobec:
- osoby, która miała obowiązek złożyć wniosek o upadłość, a z własnej winy nie zrobiła tego na czas, np. członka zarządu spółki (art. 373 ust. 1 pkt 1),
- osoby faktycznie kierującej firmą, która w istotny sposób przyczyniła się do tego, że wniosek nie został złożony na czas (art. 373 ust. 1 pkt 1a),
- osoby, która po ogłoszeniu upadłości nie wydała lub nie wskazała majątku, dokumentów itp., a miała taki obowiązek (art. 373 ust.1 pkt 2),
- upadłego, który utrudniał postępowanie upadłościowe, np. ukrywał, niszczył, obciążał majątek (art. 373 ust. 1 pkt 3 i 4),
- przedsiębiorcy prowadzącego działalność jako osoba fizyczna, który celowo lub przez rażące niedbalstwo doprowadził do niewypłacalności (art. 374 ust.1),
- osoby, wobec której upadłość ogłoszono ponownie: albo w ciągu 5 lat od poprzedniej, albo po tym, jak przy wcześniejszej upadłości jej długi zostały umorzone (art. 373 ust. 3).
Czy do orzeczenia zakazu potrzebny jest uprzedni wyrok karny lub upadłość spółki?
Nie. Sprawa o zakaz nie jest procesem karnym, zakaz nie musi też wiązać się z postępowaniem upadłościowym. Sprawa o zakaz prowadzenia działalności jest zupełnie odrębnym postępowaniem przed sądem rejonowym, w wydziale gospodarczym. Sąd rozstrzyga ją postanowieniem po przeprowadzeniu rozprawy.
Co ciekawe, do orzeczenia zakazu nie jest konieczne ogłoszenie upadłości spółki, w której dana osoba pełniła zarządczą funkcję. Natomiast o zakazie orzeka w praktyce sąd, który byłby właściwy do rozpoznania sprawy o upadłość spółki.
Warto też wiedzieć, że jeśli wierzyciel złożył już wniosek o zakaz, a spółka spłaci mu dług w trakcie rozprawy, postępowanie i tak toczy się dalej.
Kto może złożyć wniosek o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności i ile ma na to czasu?
Sąd nigdy nie działa z urzędu w sprawie orzeczenia zakazu prowadzenia działalności, czyli nie rozpocznie takiego postępowania sam z siebie. Do wszczęcia postępowania o zakaz potrzebny jest wniosek jednej z poniższych osób:
- wierzyciela
- syndyka
- prokuratora
- nadzorcy sądowego
- zarządcy przymusowego
- Prezesa UOKiKu
- KNFu
W praktyce najczęściej robi to oczywiście wierzyciel, biorąc pod uwagę fakt, że to on może być bezpośrednio pokrzywdzony działaniem członka zarządu.
Ważny jest też termin na złożenie wniosku o orzeczenie zakazu, który wynosi 1 rok lub 3 lata, w zależności co jest przyczyną złożenia takiego wniosku. I tak:
- termin 1 roku – od ogłoszenia upadłości spółki, od oddalenia wniosku o upadłość albo od zakończenia lub umorzenia postępowania upadłościowego;
- termin 3 lat – jeśli nikt nie złożył wniosku o upadłość; termin liczony jest od dnia, w którym ustał stan niewypłacalności, albo od dnia, w którym dana osoba przestała mieć obowiązek złożenia wniosku (np. odeszła z zarządu).
Należy więc pamiętać, że odejście z zarządu nie chroni przed zakazem, ponieważ wniosek można złożyć nawet 3 lata później.
autorką artykułu jest asystentka prawna Zofia Baurska
