Cudzoziemiec dostaje lepszą ofertę pracy, ale ma kartę pobytu wydaną „pod” obecnego pracodawcę. Czy może po prostu złożyć wypowiedzenie i przejść do nowej firmy? Takie pytanie słyszymy w kancelarii bardzo często, zarówno od samych cudzoziemców, jak i od pracodawców, którzy chcą ich zatrudnić. Odpowiedź zależy od tego, na jakiej podstawie wydano kartę pobytu. Zmiana pracodawcy może nie wymagać żadnych formalności, może wymagać zmiany zezwolenia albo uzyskania nowego. Wyjaśniamy, jak to rozpoznać i jakich terminów nie można przegapić.
Czy cudzoziemiec z kartą pobytu może zmienić pracę?
Tak, ale nie zawsze od razu.
Sama karta pobytu jest tylko dokumentem. O tym, czy jej posiadacz może swobodnie zmienić pracodawcę, decyduje zezwolenie, na podstawie którego ją wydano. A rodzajów zezwoleń jest w polskim prawie kilkanaście.
Najwięcej pytań dotyczy zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, czyli tzw. zezwolenia jednolitego. To właśnie ono łączy prawo do pobytu z pracą u konkretnego pracodawcy i na konkretnych warunkach.
Jak sprawdzić, czy karta pobytu jest „powiązana” z konkretnym pracodawcą?
Najprościej zajrzeć do decyzji wojewody (zezwalającej na pobyt i pracę), a nie tylko do samej karty.
W decyzji o udzieleniu zezwolenia na pobyt czasowy i pracę wskazuje się m.in.:
- podmiot powierzający pracę,
- stanowisko,
- najniższe wynagrodzenie,
- wymiar czasu pracy,
- rodzaj umowy.
Jeżeli w decyzji wpisano nazwę firmy, zmiana pracodawcy będzie wymagała działania w urzędzie wojewódzkim.
Inaczej jest w przypadku cudzoziemców, którzy mają w Polsce swobodny dostęp do rynku pracy. Chodzi przede wszystkim o osoby z zezwoleniem na pobyt stały, z zezwoleniem na pobyt rezydenta długoterminowego UE albo z zezwoleniem na pobyt czasowy w związku z małżeństwem z obywatelem Polski. One mogą zmienić pracę tak samo jak Polacy, bez zgłaszania czegokolwiek wojewodzie.
Czy podwyżka, zmiana stanowiska albo przejęcie firmy wymagają zmiany zezwolenia?
Nie każda zmiana w zatrudnieniu oznacza nową procedurę. Ustawa o cudzoziemcach (art. 119) wymienia sytuacje, w których nie trzeba ani zmieniać zezwolenia, ani występować o nowe. Są to:
- zmiana siedziby, nazwy lub formy prawnej pracodawcy, np. przekształcenie spółki jawnej w spółkę z o.o.,
- przejście zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę,
- zwiększenie wymiaru czasu pracy z proporcjonalnym wzrostem wynagrodzenia,
- zmiana nazwy stanowiska bez zmiany obowiązków,
- zastąpienie umowy cywilnoprawnej umową o pracę.
W każdej z tych sytuacji firma musi pisemnie zawiadomić wojewodę w ciągu 15 dni roboczych.
Uwaga na odwrotny kierunek zmian. Obniżenie pensji albo przeniesienie pracownika na inne stanowisko bez zmiany zezwolenia to podstawa do jego cofnięcia (art. 122 ustawy). Nawet pozornie drobną zmianę warunków warto więc najpierw zestawić z treścią decyzji zezwalającej na pobyt i pracę.
Zmiana zezwolenia czy nowe zezwolenie – co się bardziej opłaca?
Cudzoziemiec, który chce przejść do nowego pracodawcy, ma dwie możliwości.
Pierwsza to wniosek o zmianę zezwolenia na pobyt czasowy i pracę (art. 120 ustawy). Wojewoda wpisuje wtedy do decyzji nowego pracodawcę albo nowe warunki pracy. Opłata skarbowa jest o połowę niższa niż za nowe zezwolenie, a karta pobytu zostaje ta sama.
Trzeba jednak wiedzieć, że zmiana nie wydłuża ważności zezwolenia. Decyzja będzie obowiązywać tylko do pierwotnej daty.
Druga możliwość to wniosek o nowe zezwolenie. Kosztuje więcej i oznacza nową kartę, ale daje szansę na zezwolenie nawet na 3 lata.
Przy wyborze trzeba też pamiętać, kiedy wojewoda odmówi zmiany. Stanie się tak m.in. wtedy, gdy:
- nowy pracodawca proponuje zbyt niskie wynagrodzenie albo nie spełnia innych warunków ustawowych,
- umowa z nowym pracodawcą ma trwać krócej niż pozostały okres ważności zezwolenia,
- cudzoziemiec nie zgłosił w terminie utraty poprzedniej pracy.
Ile czasu ma cudzoziemiec na zgłoszenie utraty pracy?
15 dni roboczych.
Tyle wynosi termin na pisemne zawiadomienie wojewody, który udzielił zezwolenia (art. 121 ustawy o cudzoziemcach). Nie ma znaczenia, kto rozwiązał umowę.
Obowiązek jest spełniony także wtedy, gdy w tym samym terminie cudzoziemiec złoży wniosek o zmianę zezwolenia. Jeżeli nowy pracodawca jest już znany, to najprostsze rozwiązanie.
Osobny obowiązek ma dotychczasowy pracodawca. On również zawiadamia wojewodę o utracie pracy przez cudzoziemca, w terminie 15 dni.
Dlaczego to takie ważne? Przekroczenie terminu przez cudzoziemca zamyka drogę do zmiany zezwolenia. Do tego utrata pracy może oznaczać, że cel pobytu przestał istnieć, a wtedy wojewoda może zezwolenie cofnąć. Bierne czekanie na nową ofertę bywa więc najkosztowniejszym błędem.
Czy cudzoziemiec może zacząć pracę u nowego pracodawcy przed decyzją wojewody zmieniającą zezwolenie?
Co do zasady nie.
Sam wniosek o zmianę zezwolenia nie daje jeszcze prawa do pracy w nowej firmie.
Cudzoziemiec może legalnie przebywać w Polsce na dotychczasowej karcie, ale do pracy potrzebuje zmienionego zezwolenia albo innego tytułu, np. zezwolenia na pracę. Obywatele Armenii, Białorusi, Mołdawii i Ukrainy mogą w niektórych sytuacjach skorzystać z oświadczenia o powierzeniu pracy.
Powierzenie pracy bez właściwej podstawy to nielegalne zatrudnienie. Odpowiada za nie pracodawca, a kary od 2025 r. są wyraźnie wyższe niż wcześniej.
Co powinien sprawdzić pracodawca, który zatrudnia cudzoziemca z kartą pobytu?
Zanim firma podpisze umowę, warto:
- poprosić cudzoziemca o pełną decyzję pobytową, a nie tylko o kartę pobytu,
- ustalić, czy cudzoziemiec zgłosił wojewodzie utratę poprzedniej pracy,
- uzgodnić z pracownikiem, czy składa wniosek o zmianę zezwolenia, czy o nowe zezwolenie,
- sprawdzić, czy proponowane wynagrodzenie spełnia wymogi ustawowe,
- zaplanować datę rozpoczęcia pracy z uwzględnieniem czasu oczekiwania na decyzję.
